Lanzhou, vanuit Beijing ben ik echt in een ander deel van China terecht gekomen. Hier ben ik een bezienswaardigheid. Jong en oud proberen een blik op te vangen, kleine kindjes worden door hun ouders aangemoedigd om naar mij te zwaaien. Deze gemaakte interactie heeft duidelijk een pedagogische bijbedoeling. Als er gezwaaid is wordt het kind uitgebreid gedebrieved. Ik zwaai en glimlach wat ik kan en vermaak me kostelijk. Vannacht voor de laatste keer in de stad en dan naar het platte land, naar Xiahe.

Xiahe, een klein dorpje op het Tibetaans plateau. Het ligt op 3000m maar ik ben er vijf dagen hoogteziek geweest. Zwaar verkouden, snel buiten adem en pijn aan mijn harses. Ik heb plannen voor hoger maar we zullen zien. Xiahe huisvest het grootste Tibetaanse klooster buiten Tibet, het Labrang klooster. Het is een dorp op zich en bestaat uit zes Tibetaans- boeddhistische universiteiten (o.a. medicijnen, astrologie, tantra, filosofie en meditatie), verschillende tempels en een wirwar van lemen huisjes waar zo’n 3000 monniken leven. Om het klooster heen lopen duurt een uur. Er binnen is het leven middeleeuws. Overal stijgen slierten rook op die ruiken naar zoete wierrook van grond en aarde. Er is nauwelijks elektriciteit of stromend water. Uit de huisjes vloeit het afvalwater direct de modderige steegjes in al waar monniken gehurkt hun behoeftes doen. Vanaf het dakterras van mijn hostel kijk ik uit over het klooster en de kruising waar het klooster overgaat in het dorp. Han Chinezen, Hui moslims en Tibetaanse boeren leven hier samen. Allemaal met hun eigen kleding, gezichten, cultuur en keuken. Er wordt wat getoeterd en geploeterd maar uiteindelijk is het hier stil.

Langs muren van gebedsrollen, rond tempels en stupa’s, stommelen talloze pelgrims en monniken. Gebedsmolens worden rondgeslingerd, gebedsvlaggen worden opgehangen, gebedspapiertjes worden de lucht in gegooid. Buigen, knikken en bidden. Iets in mij zegt dat ik mee moet lopen, mee moet buigen, mee moet knikken. Meer hier zijn. Maar dit is mijn Boeddhisme niet. Beelden van gouden Boeddha’s in talloze poses en reïncarnaties, het rondbreien van gebedskettingen. Het zijn symbolen die mij niets zeggen en rituelen die voor mij geen betekenis hebben. En misschien wel niet alleen voor mij. Tijdens het lopen worden sms-jes ontvangen en worden telefoons opgenomen. Af en toe zie ik een, vaak oudere, monnik of pelgrim in diepe concentratie. Mooi. Ik kijk er naar. Maar, wat doet hun beleiding voor mij vraag ik mij af? Brengt het mij meer kennis en bewustwording, meer rust en inzicht. Nee. Er naast liggen heeft geen zin. De uitdaging is hier gewoon dezelfde als thuis. Goed doen voor anderen en mijzelf. Goed eten en slapen. Werken aan balans, concentratie en inspiratie.
Mijn god! Na 10 jaar lezen, leren en reizen kom ik nu, hier, tot zo’n tegelwijsheid?! Nou ja wijsheid. Het gaat om het doen. Liefdevol blijven naar anderen en jezelf als zij en jij dat niet zijn. Je grenzen kennen en houden. Het is maar één les maar wel één met een open einde, als een eindeloos repeterende breuk. Toch is dit waar het voor mij om gaat. En op weg zijn is aankomen.
Wat blijft hier dan voor mij over? Gek genoeg alles. Dit is mijn plek. Het is hier stil, het is hier hoog. Dit is waar ik naartoe kom. Hier is voor mij geen routine en daarmee alleen directe ervaring. Een training in bewust zijn. En in alle ogen die ik ontmoet, vriendelijkheid en rust. We praten en gebaren, zijn nieuwsgierig naar elkaar. Een volle glimlach blijkt alles te kunnen zeggen.

Ik ben nu trainer dus waarom zou ik geen Engelse les kunnen geven? Ik leg wat contacten met monniken in de eettentjes in het dorp en na twee dagen heb ik mijn eigen klasje ijverige studenten (15 tot 25 jaar). Nog niet eens zo makkelijk maar erg leuk om te doen en een geweldige manier om het leven in het klooster en dat van de monniken beter te leren kennen.
Sommige monniken treden tot het klooster toe vanuit een religieuze overtuiging, andere zijn gestuurd toen ze jong waren omdat er thuis geen geld was of omdat ze dreigden te ontsporen. De meeste van mijn leerlingen zijn studenten filosofie. Hun opleiding duurt 15 jaar. In het 15e jaar krijgen ze een examen over de eerste 14. Per jaar slagen er slechts enkelen. Zij worden ’scholars’, stijgen in rang en gaan het leven leiden dat voldoet aan het beeld dat wij daar in het westen van hebben. Tot die tijd eten de meeste vlees (“Want het is hier zo koud in de winter!”), zijn ze dol op voetbal en hebben ze allemaal een mobieltje waar ze net zo druk mee zijn als Nederlandse tieners. Ze mogen niet het internet op of na 21:00 buiten het klooster zijn. Als ze betrapt worden krijgen ze straf. Twee uur stil zitten met een stapel boeken op hun hoofd.

Als ze zich wat meer op hun gemak voelen praten de Tibetanen maar over één ding, de Chinese bezetting. Al weigert het Labrang klooster subsidie van de Chinese overheid (als enige in China), ze mogen geen foto van de Dalai Lama vertonen of bezitten. Een ondernemer van 50 vertelt mij hoe hij de Dalai Lama mist en maakt gebaren van tranen over zijn wangen. Hij valt stil. Staart voor zich uit. Brandende tranen kruipen over zijn wangen. Hij loopt weg en komt terug met en ingelijste foto van ‘zijn leider’. Hij kijkt trots, verbeten en lacht. Jemba, de monnik die mijn klasje mogelijk heeft gemaakt, trekt met zijn been. Toen hij 20 was is hij over de Himalayas naar India gelopen om de Dalai Lama te zien. Lopen in de nacht want Chinese soldaten schieten met scherp. Hij had alleen een monnikspij aan en een deel van zijn rechter been is toen bevroren. Tibet en Tibetaans plateau worden door de Chinese overheid economisch ontwikkeld. Er worden wegen en spoorwegen aangelegd waar een stroom Chinezen over heen wassen. Ze krijgen subsidie om hier te gaan wonen. Uit en in het niets worden hele dorpen uit de grond gestamd. Ik ben er doorheen gereden, het is een vreemd gezicht. Met kleine stenen huisjes voor arme boeren en nomaden. Die willen ook elektriciteit en stromend water. In de dorpen staan grote glimmende scholen. Chinese scholen. Hun kinderen leren Chinees en over de Chinese cultuur en geschiedenis. Het onderwijs is er gratis en met dat diploma ben je welkom op de Chinese arbeidsmarkt. Er zijn ook Tibetaanse scholen. Maar veel Tibetanen hebben geen geld voor onderwijs en met een Tibetaans diploma is een baan in China bijna onmogelijk. De film ‘7 Years In Tibet’ is in China verboden. Zo ook het maken van Tibetaanse popmuziek en films. De jongen die me dit vertelt wil filmregisseur worden. Hij heeft een vriend die hiervoor in de gevangenis zit. Op de muur van zijn copy-shop hangen twee foto’s van een prachtige jonge vrouw. Een oud klasgenootje van hem. “She is very beautifull. A company with many cars asked her to sit on the cars. Now she has a lot of money. Now she is studying in Germany. She writes poems and she will meet the Dalai Lama. Maybe she will join his government.” Hij heeft zichzelf Engels geleerd en geeft nu voor niets Engelse les op een Tibetaanse school. Hij is 26.

Dag zes. Ik voel me eindelijk beter. Ik wil weer verder. Morgen terug naar Xining. Een uitvalsbasis om dieper Tibet in te trekken. Ik wil de natuur in.

In de bus- De bus danst over de weg, alle hoofden knikken synchroon mee. Alleen de vliegen draaien eigen cirkels. En hij zit tjokvol. Niet alleen elke stoel is gevuld, ook alle losse krukjes in het gangpad. Dat wil zeggen behalve die ene voor mijn voeten. Voor in de bus staat een monnik. Hij ziet mij niet. Ik gebaar degene naast hem. Hij kijkt me verschrokken aan en draait zich naar de chauffeur. De bus stopt meteen. Nee, dat bedoel ik niet. Ik wijs naar de monnik en houd het krukje omhoog. Hij wuift nee dank je. Maar de rest van de bus heeft daar geen boodschap aan. Het krukje wordt uit mijn handen genomen en kris kras naar voren door gegeven. Hij gaat zitten. Als we weer rijden krijg ik een brede glimlach en een duim.

Haar Engelse naam is Sophia, maar Engels spreekt ze nauwelijks. Met veel moeite hebben we een oppervlakkig gesprek maar we hebben het prima naar onze zin. Als ze denkt te begrijpen wat ik zeg roept ze opgewekt “Oh, I know what your means.” Ze snijdt een volgend onderwerp aan. Ik heb geen idee wat ze bedoelt. Oke. Ze probeert het anders.
“Me, 9-1-1. Old man. Do you know 9-1-1?”
“The emergency number in de USA?”
“Nooo!”
Gefrustreerd trekt ze het Chinese woordenboekje uit mijn handen.
“Look, here, me!”
9-1-1 Wordt 9/11. Ze is moslim.

Hij kreeg een stuk krant in zijn handen geduwd, keek ernaar en begon te vouwen. Dubbel meten dubbel overdwars. Uiteindelijk hield hij een dikke enveloppe over die hij opentrok. Een wankel bakje. Ze nam het van hem aan met een enkele blik, zette het op haar hoofd, trok het over haar neus en viel langzaam in slaap. Echte liefde is, .. een hoedje voor elkaar vouwen.